* ( « وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعاً » ) * . اين جمله مدت اقامت اصحاب كهف در غار را بيان مىكند كه در اين مدت همه در خواب بودند ، و چون طولانى بودن اين خواب مورد عنايت بوده ، در اول آيات داستان نيز اشاره اى اجمالى به اين مدت كرده و فرموده : * ( « فَضَرَبْنا عَلَى آذانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَداً » ) * . مؤيد اين حرف اين است كه دنبال جمله مورد بحث در آيه بعدى فرموده : * ( « قُلِ اللَّه أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا » ) * ، آن گاه اضافه كرده است : * ( « وَاتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ . . . » ) * و سپس فرموده : « وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ » . و جز در جمله مورد بحث عدد سالهاى مكث ايشان را بيان نكرده ، پس با اينكه در جمله مورد بحث عدد مذكور را معلوم كرده و سپس فرموده : * ( « قُلِ اللَّه أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا » ) * و در جاى ديگر فرموده : « * ( قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ ) * - بگو پروردگار من داناتر به عده آنان است » اين خود اشاره به اين است كه عدد مذكور صحيح است . پس ديگر نبايد توجهى به اين حرف « 1 » نمود كه جمله * ( « وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ » ) * حكايت كلام اهل كتاب و جمله * ( « قُلِ اللَّه أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا » ) * جواب و رد آن است . و همچنين به اين گفته « 2 » نيز نبايد اعتناء كرد كه جمله « لبثوا . . . » كلام خدا و جمله * ( « وَازْدَادُوا تِسْعاً » ) * اشاره به قول اهل كتاب و ضمير « هم » راجع به ايشان است ، و معناى آيه اين است كه ، اهل كتاب نه سال بر عدد واقعى افزوده‌اند ، و آن گاه جمله * ( « قُلِ اللَّه أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا » ) * رد آن است . زيرا علاوه بر ناسازگارى آن با مطالب گذشته آنچه از اهل كتاب در باره سالهاى مكث اصحاب كهف نقل شده دويست سال و يا كمتر از آن است و هيچ يك از اهل كتاب سيصد و نه سال و حتى سيصد سال را نگفته است . كلمه « سنين » تميز عدد نيست و گرنه بايد مىفرمود : « ثلاث مائة سنة » چون تميز از صد به بالا مفرد و منصوب است ، بلكه به طورى كه گفته‌اند بدل از « ثلاثمائة » است ، و در اين كلام شباهتى با جمله : * ( « سِنِينَ عَدَداً » ) * كه اجمال قصه را در صدر آيات بيان مىكرد رعايت شده است . و بعيد نيست نكته تبديل كلمه « سنة » به « سنين » زياد جلوه دادن مدت لبث باشد و بنا بر اين آن وقت جمله * ( « وَازْدَادُوا تِسْعاً » ) * خالى از يك معنا و بويى از اضراب نخواهد بود ، گويا كسى گفته : « در غارشان سيصد سال ، آرى اين همه سالهاى متمادى خوابيدند ، بلكه نه سال

--> ( 1 ) كشاف ، ج 2 ، ص 716 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 15 ، ص 253 .